Thema · Alle thema's
Een heldere rol en bijdrage, zodat communicatie impact heeft in de organisatie
Vrijwel iedere communicatieafdeling wil meer zijn dan een uitvoerende ondersteuning. Communicatieadviseurs willen eerder betrokken worden, meedenken over organisatievraagstukken en bijdragen aan veranderingen, strategie en besluitvorming. Toch blijkt dat in de praktijk lang niet altijd vanzelfsprekend.
Veel afdelingen ervaren dat zij vooral reageren op vragen uit de organisatie. Ze worden laat betrokken, de verwachtingen zijn niet altijd duidelijk en de dagelijkse drukte laat weinig ruimte om richting te geven aan het eigen werk. Daardoor ontstaat al snel de vraag hoe communicatie een sterkere positie kan krijgen.
Een sterkere positie begint bij heldere keuzes: waar is communicatie van, welke visie heeft de afdeling op communicatie, welke rol past daarbij en hoe is communicatie ingericht? Op deze themapagina vind je mijn visie op de positie van communicatie, vraagstukken die daarbij vaak spelen, cases en artikelen om aan je eigen positie te werken.
Snel naar:
Waarom de positie van communicatie zo vaak onderwerp van gesprek is
De verwachtingen over communicatieteams en de communicatiefunctie zijn de afgelopen jaren sterk veranderd. Organisaties verwachten steeds vaker dat communicatie niet alleen boodschappen verzorgt, maar ook meedenkt over veranderingen, leiderschap, reputatie, samenwerking en organisatieontwikkeling.
Tegelijkertijd hebben veel communicatieafdelingen ook nog sterk een uitvoerende rol. Daardoor ontstaat een spanning tussen wat de organisatie verwacht en hoe de afdeling werkt.
Veelvoorkomende vraagstukken
Vraagstukken waar opdrachtgevers vaak mee zitten zijn:
- Er is geen visie op communicatie, of de visie staat op papier maar stuurt de keuzes niet.
- Het is niet duidelijk waar communicatie van is: de opdracht van de afdeling is nooit expliciet vastgesteld.
- De organisatie heeft een nieuwe strategie, maar wat die betekent voor communicatie is niet uitgewerkt.
- In het team bestaan verschillende opvattingen over de rol van communicatie: ondersteunen, adviseren of regie voeren.
- Management en collega's zien communicatie vooral als uitvoerder, ook als de afdeling zelf een andere ambitie heeft.
- De manier waarop communicatie is ingericht en belegd, past niet meer bij wat de organisatie vraagt.
- Communicatie wordt pas betrokken wanneer besluiten al genomen zijn.
- Iedereen verwacht iets anders van communicatie.
- De meerwaarde van de afdeling is lastig zichtbaar te maken.
Vaak lijken dit losse problemen. In werkelijkheid hebben ze meestal dezelfde onderliggende oorzaak: er bestaan onvoldoende gezamenlijke keuzes over de visie, rol en bijdrage van communicatie.
Sparren over je vraag?
› Maak een terug-bel afspraak
Waar begint een sterke positie?
Positionering is niet zozeer het verkrijgen van meer invloed of een vaste stoel aan de bestuurstafel. Een sterkere positie ontstaat wanneer een communicatieafdeling helder maakt welke bijdrage zij wil leveren aan de organisatie en daar vervolgens consequent naar handelt. Dat begint meestal met een aantal fundamentele vragen.
Waar zijn we eigenlijk van?
Iedere communicatieafdeling ondersteunt de organisatie, maar niet iedere afdeling doet dat op dezelfde manier. Welke bijdrage wil je leveren? Waar voeg je waarde toe? En welke werkzaamheden passen daar wel of juist niet bij?
Welke visie hebben we op communicatie?
Een visie op communicatie beschrijft welke bijdrage communicatie wil leveren aan de organisatie, en waarom. Die visie begint niet bij de wensen van de afdeling, maar bij wat de organisatie wil bereiken. Zo geeft ze richting aan keuzes: wat de afdeling wel doet, en wat bewust niet.
Welke rol kiezen we?
Communicatie kan ondersteunen, adviseren, richting geven of regie voeren. Welke rol passend is, hangt af van het vraagstuk, maar vraagt wel om bewuste keuzes. En van een team dat zich daar bewust van is en er op dezelfde wijze mee omgaat.
Hoe is communicatie ingericht?
De manier waarop communicatie is georganiseerd, zegt veel over de positie. Volgt de afdeling het organogram, de strategische thema's van de organisatie of de expertises binnen het vak? Elke vorm vraagt om een ander type adviseur. Een bewuste inrichting past bij de rol die je wilt hebben, en niet alleen bij hoe het ooit is gegroeid.
Hoe bouwen we invloed op en maken we onze bijdrage zichtbaar?
Invloed ontstaat niet doordat communicatie om een plek aan tafel vraagt. Zij ontstaat doordat communicatie aantoonbaar waarde toevoegt aan de vraagstukken die voor bestuurders en managers belangrijk zijn. Dat vraagt ook dat die bijdrage zichtbaar wordt: niet alleen via middelen en campagnes, maar juist ook via advies, begeleiding en wat dat oplevert.
Een sterkere positie vraagt ook om ontwikkeling binnen het team, zoals adviesvaardigheden en een gezamenlijke werkwijze. Daarover lees je meer in het thema Ontwikkeling van je team of afdeling communicatie.
Visie op de positie van communicatie
Een sterke positie krijg je niet, die bouw je op. Ze begint bij keuzes die de afdeling zelf maakt: waar is communicatie van, welke visie hebben we op communicatie en welke rol past daarbij? In de praktijk zie ik dat die keuzes vaak impliciet blijven. Dan vult de organisatie de rol van communicatie zelf in.
Een visie op communicatie maakt die keuzes expliciet. Ze begint niet bij de wensen van de afdeling, maar bij wat de organisatie wil bereiken, en ze beschrijft welke bijdrage communicatie daaraan levert. In mijn onderzoek onder afdelingen communicatie zegt een kwart dat de afdeling zo'n eigen visie heeft.
Daarna gaat het om de vertaling naar de praktijk: hoe de afdeling is ingericht en hoe zij samenwerkt met management en interne opdrachtgevers. Het beeld dat anderen van communicatie hebben, verandert pas als de afdeling anders gaat werken en dat zichtbaar wordt.
Positionering is geen doel op zichzelf. Uiteindelijk gaat het er niet om dat communicatie belangrijker wordt. Het gaat erom dat communicatie vanuit een heldere positie meer waarde toevoegt aan de organisatie en zorgt voor impact.
Lees de ervaringen van opdrachtgevers
Inzichten
Waarom blijft communicatie vaak vooral uitvoerend werken?
Veel communicatieafdelingen hebben de ambitie om strategischer te werken, maar besteden een groot deel van hun tijd aan uitvoerende werkzaamheden. Dat is meestal geen gevolg van een bewuste keuze, maar van de manier waarop de afdeling in de organisatie is gepositioneerd.
Wanneer niet duidelijk is welke bijdrage communicatie wil leveren, vullen opdrachtgevers die rol zelf in. Zij vragen ondersteuning bij nieuwsberichten, bijeenkomsten, campagnes of middelen, omdat dat is wat zij kennen. De afdeling reageert vervolgens op die vragen en de agenda wordt steeds voller.
Strategischer werken begint daarom niet met het ontwikkelen van nieuwe adviesvaardigheden, maar met het maken van duidelijke keuzes over de rol van communicatie. Pas wanneer die keuzes zichtbaar worden in de dagelijkse praktijk, verschuift de rol van uitvoerder naar adviseur en gesprekspartner.
Waarom ziet de organisatie communicatie anders dan de afdeling zichzelf?
Veel afdelingen hebben de ambitie om meer te adviseren en mee te denken. Collega's en managers zien vaak nog vooral de afdeling die berichten, bijeenkomsten en campagnes verzorgt. Dat beeld is gegroeid uit jarenlange ervaring met wat communicatie doet. Het verandert niet doordat de ambitie verandert.
Een ander beeld ontstaat pas als de afdeling anders handelt: eerder vragen stellen, keuzes uitleggen en opdrachtgevers helpen met hun vraagstuk in plaats van alleen met hun middel. Positionering is daarmee relationeel. Meer daarover lees je in Laat je ambitie landen in de praktijk.
Waarom is de positie van communicatie in veel organisaties onduidelijk?
De positie van communicatie is in veel organisaties historisch gegroeid. Ooit lag de nadruk vooral op interne nieuwsvoorziening, perscontacten en communicatiemiddelen. Inmiddels verwachten organisaties veel meer: ondersteuning bij veranderingen, advies aan leidinggevenden, reputatievraagstukken en organisatieontwikkeling.
Die ontwikkeling heeft ertoe geleid dat de verwachtingen zijn veranderd, terwijl de opdracht van veel communicatieafdelingen nooit expliciet opnieuw is vastgesteld. Een sterke positie begint daarom met het expliciteren van de opdracht: welke bijdrage levert communicatie, waarvoor is de afdeling verantwoordelijk en welke vraagstukken hebben prioriteit?
Waarom is werkdruk vaak ook een positievraagstuk?
Veel communicatieafdelingen ervaren een hoge werkdruk en zoeken de oplossing in meer mensen. Soms is dat nodig. Toch groeit het werk vaak mee met de capaciteit, omdat niet duidelijk is waar de afdeling van is. Wie dat niet expliciet maakt, krijgt alle vragen die de organisatie heeft.
Daarom is werkdruk vaak ook een vraagstuk van positie. Meer daarover lees je in Een tijdprobleem of positieprobleem? Over keuzes maken in de dagelijkse praktijk gaat het thema Focus voor communicatie.
Heb je vragen?
Ben je bezig met de positionering van je team of jezelf als adviseur? Wil je sparren over je vraagstuk? Neem contact op. Bel 033 - 21 10 075 of stuur een e-mail.

Cases uit de praktijk
Hoe communicatieafdelingen hun rol en bijdrage in de organisatie scherper maakten.
Ouderenzorg & thuiszorg
Van brede supportrol naar bewuste positionering van communicatiePublieke uitvoeringsorganisatie
Van vakkennis naar meer impactZiekenhuis
Van een goede reputatie naar een sterke positieGehandicaptenzorg
Van strategische ambitie naar een andere manier van werkenGemeentelijke organisatie
Van losse werkzaamheden naar een duidelijke rolGehandicaptenzorg
Van reactief werken naar een strategische rolCulturele instelling
Van communiceren over de organisatie naar bijdragen aan organisatiedoelenGemeentelijke organisatie
Van werkzaamheden naar richting
Artikelen
Meer lezen over de verschillende onderwerpen die raken aan de positionering van je afdeling, team en communicatiefunctie? Bekijk de onderstaande artikelen.
Veelgestelde vragen
Hoe krijgt een communicatieafdeling een sterkere positie binnen de organisatie?
Een sterkere positie ontstaat meestal niet door meer capaciteit of een formele plaats in het organogram. De basis ligt in duidelijke keuzes over de bijdrage die communicatie wil leveren aan de organisatie. Wanneer een afdeling helder maakt waarvoor zij verantwoordelijk is, welke vraagstukken prioriteit hebben en hoe zij waarde toevoegt aan organisatiedoelen, ontstaat meer duidelijkheid voor opdrachtgevers én voor de afdeling zelf.
Daarnaast vraagt een sterke positie om zichtbaarheid. Niet alleen door communicatieproducten op te leveren, maar ook door advies, samenwerking en resultaten zichtbaar te maken. Afdelingen die hun bijdrage regelmatig evalueren en hierover in gesprek blijven met management en bestuur, bouwen stap voor stap meer vertrouwen en invloed op.
Waarom wordt communicatie vaak te laat betrokken?
Veel communicatieafdelingen worden pas gevraagd wanneer plannen al zijn uitgewerkt. Op dat moment ligt de nadruk vaak op uitvoering. Dat is meestal geen gevolg van onwil, maar van wederzijdse verwachtingen: wanneer bestuurders en managers communicatie vooral kennen als uitvoerende discipline, schakelen zij de afdeling ook pas in wanneer er gecommuniceerd moet worden.
Om eerder betrokken te worden, moet communicatie laten zien dat zij ook waarde toevoegt in de fase waarin vraagstukken nog worden verkend en keuzes worden gemaakt.
Hoe krijgt communicatie meer invloed binnen een organisatie?
Invloed ontstaat doordat communicatie helpt bij vraagstukken die voor de organisatie belangrijk zijn. Dat vraagt om meer dan vakinhoudelijke kennis: adviseurs bouwen invloed op door organisatiesensitief te werken, goede relaties op te bouwen, relevante inzichten aan te dragen en bestuurders en managers te helpen betere besluiten te nemen.
Communicatie krijgt daardoor niet vanzelf een grotere rol, maar ontwikkelt die doordat anderen de meerwaarde ervaren.
Wat is de strategische rol van een communicatieafdeling?
Een strategische communicatieafdeling helpt organisaties niet alleen om boodschappen over te brengen, maar ondersteunt ook bij het realiseren van organisatiedoelen. Dat gebeurt bijvoorbeeld door ontwikkelingen te signaleren, communicatiegevolgen van besluiten inzichtelijk te maken, veranderprocessen te begeleiden en bestuurders te adviseren.
De strategische rol vervangt de uitvoerende werkzaamheden niet. Wel verschuift het zwaartepunt van uitvoeren naar adviseren, verbinden en richting geven.
Hoe ontwikkel je een visie op communicatie?
Een communicatievisie begint niet bij communicatie, maar bij de organisatie. Welke doelen wil de organisatie bereiken? Welke maatschappelijke of organisatorische opgaven spelen? En welke bijdrage kan communicatie daaraan leveren?
Vanuit die analyse ontstaat een visie die richting geeft aan keuzes. Niet alleen over wat communicatie doet, maar ook over wat de afdeling bewust niet doet. Een goede communicatievisie vormt daarmee de basis voor prioriteiten, rolverdeling en samenwerking. Meer daarover lees je in Een visie op communicatie voor je team of afdeling.
Wanneer is een communicatieafdeling goed gepositioneerd?
Een communicatieafdeling is goed gepositioneerd wanneer opdrachtgevers weten waarvoor zij de afdeling kunnen inschakelen, communicatie vroeg wordt betrokken bij relevante vraagstukken en de afdeling ruimte heeft om zowel te adviseren als uit te voeren.
Dat betekent niet dat communicatie overal aan tafel hoeft te zitten. Een sterke positie kenmerkt zich vooral door duidelijke verwachtingen, wederzijds vertrouwen en een herkenbare bijdrage aan de organisatiedoelen.
Hoe maak je de meerwaarde van communicatie zichtbaar?
De meerwaarde van communicatie wordt vaak onderschat omdat veel resultaten moeilijk direct zichtbaar zijn. Draagvlak, samenwerking, gedragsverandering of een zorgvuldig besluitvormingsproces laten zich niet eenvoudig meten aan de hand van één communicatie-uiting.
Juist daarom is het belangrijk om regelmatig terug te kijken op projecten en veranderingen. Door te evalueren welke bijdrage communicatie heeft geleverd, ontstaat een veel vollediger beeld van de toegevoegde waarde van de afdeling.
Welke rol hebben de meeste communicatieafdelingen?
In mijn onderzoek onder afdelingen communicatie (689 Afdelingsscans, 2020 tot en met medio 2026) noemt 87% de eigen afdeling nu uitvoerend: uitvoerder of uitvoerend partner. 4% zegt dat de afdeling nu al businesspartner is, terwijl 56% wil dat ze die rol krijgt. De ambitie is er dus wel, maar ze is meestal nog niet terug te zien in het werk.
Hoe kun je een afdeling communicatie inrichten?
In de praktijk zie ik drie hoofdvormen. In het organogrammodel volgt de afdeling de indeling van de organisatie, met een vaste adviseur per onderdeel of regio. In het themamodel volgt ze de strategische thema's van de organisatie. In het expertisemodel heeft iedere adviseur een eigen vakgebied, zoals interne communicatie, social media of marcom. Hybride vormen komen veel voor. Elke vorm vraagt om een ander type adviseur: generalisten of specialisten. Kies daarom een inrichting die past bij de rol die de afdeling wil hebben.
Gerelateerde thema's
Wil je meer informatie?
› Maak een terug-bel afspraak